O Zuzi, Wojtusiu i autyzmie

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia. Charakteryzuje się upośledzeniem rozwoju umiejętności społecznych, rozwoju mowy (lub jej brakiem) i stereotypowymi zachowaniami.

Jest uszkodzeniem systemu, który porządkuje otrzymane od zmysłów informacje, co sprawia, że dziecko nadmiernie reaguje na niektóre bodźce, na inne zaś bardzo słabo. Dziecko autystyczne często odsuwa się od swego otoczenia i ludzi, aby zatrzymać ogrom bodźców ( zapachy, odgłosy, ruchy przedmiotów).

W rozwoju dzieci z autyzmem występuje często upodobanie do niezmienności, nie lubią nowych miejsc, zmian, niespodzianek, niektóre muszą mieć stałe rytuały . Z biegiem czasu wiele dzieci dobrze akceptuje zmiany, potrafi się adaptować do nowych warunków

Wiele osób z autyzmem mówi, ale używanie przez nich języka jest inne, nie zawsze służy komunikacji i chęci dzielenia się wspólną uwagą. Często zatrzymują w pamięci słowa i zdania, trafnie rozumiejąc ich sens, choć nie okazują tego w sposób adekwatny i powszechnie zrozumiały.

Czasem dążą do kontaktów z innym, zaczepiają ludzi, mówią do nich, ciągną za ręce, nakłaniają do jakiejś czynności, ale najczęściej na własnych warunkach. Otaczające je osby traktują instrumentalnie - np. do wspinaczki.

Dzieci często są zainteresowane zabawą, ale przeważnie stoją nieco z boku. Próbują włączać się do zabawy, która przeważnie polega na wspólnym bieganiu, aktywności fizycznej. Nie potrafią podjąć bez przygotowania zabawy symbolicznej (w udawanie).

Autyzm często wiąże się z nadruchliwością, pobudzeniem, niepokojem ruchowym i emocjonalnym. Nie zawsze dzieci z autyzmem są spokojne, pogrążone w swoim świecie.

Charakterystyczne jest też uporczywe zaabsorbowanie cząstkowymi lub nieistotnymi właściwościami przedmiotów, takimi jak: zapach, powodowanie hałasu, powierzchnią (np. kółkami od samochodu a nie samym samochodem), stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe (np. trzepotanie rękami, chodzenie na paluszkach, "tańczenie" wokół jakiegoś przedmiotu, stukanie, kręcenie palcami itp.

Genialne, niezrozumiane...

Wybitne, wybiórcze uzdolnienia występują bardzo rzadko. Wśród osób z autyzmem zdarzają się genialni matematycy, malarze, muzycy. Uzdolnienia te jednak są „wyspowe” i współistnieją z reguły ze znacznymi deficytami funkcjonowania społecznego. Często ich zainteresowania potrafią być wręcz obsesyjne. Mogą przemijać a na ich miejsce pojawiają się inne, równie intensywne.

Wczesna interwencja terapeutyczna może sprawić, że dziecko pokona ograniczenia wynikające z zaburzenia. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek autyzmu można wyleczyć. W każdym przypadku terapia może znacznie poprawić stan chorego.

Dziecko nie wyrośnie z autyzmu bez wielokierunkowej terapii.

Co powinno zaniepokoić?

*całkowity brak lub opóźnienie rozwoju języka mówionego, któremu nie towarzyszy próba kompensowania za pomocą gestykulacji czy mimiki a wymawiane słowa nie służą komunikacji, są odtworzeniem zasłyszanych fraz bezpośrednio po ich usłyszeniu lub po pewnym czasie.

*brak reakcji na głos, własne imię, brak lub nadmierna reakcja na dźwięki: potrzeba wsłuchiwania się w hałas i/lub negatywna reakcja na szept czy śpiew.

*trudności z nawiązaniem i utrzymaniem kontaktu wzrokowego, często dzieci zawieszają wzrok na jakimś punkcie czy obiekcie lub patrzą "przez".

* brak wskazywania przedmiotów, osób. Dziecko nie "chwali" się swoimi osiągnięciami i odkryciami, ma zaburzony obraz świata i schemat swojego ciała (myli się lub nie w ogóle nie wskazuje gdzie słonko, pies czy gdzie ma oko, rękę brzuszek)

* instrumentalne traktowanie ciała innych osób: dzieci wspinają się po osobach by osiągnąć cel ( np.. dosięgnąć przedmiot) używanie rąk innych osób do wykonania jakiejś czynności (np. wkładają kredkę w czyjąś dłoń i "rzucają" nią lub dociskają do kartki gdy chcą by im rysować). Czasem dzieci, które nie są chętne do okazywania czułości, przytulają się gdy mają na to ochotę - wtedy tylko na swoich zasadach. Nie okazują tęsknoty, jest im obojętne kto i czy w ogóle ktoś jest przy nich lub histerycznie reagują na rozstanie z matką (najczęściej)

* występowanie manieryzmów ruchowych np. trzepotanie rękami, chodzenie na paluszkach, "tańczenie" wokół jakiegoś przedmiotu, stukanie, kręcenie palcami.

*uporczywe zaabsorbowanie cząstkowymi lub nieistotnymi właściwościami przedmiotów, takimi jak: zapach, powodowanie hałasu, powierzchnią (np. kółkami od samochodu a nie samym samochodem, oglądanie przedmiotu pod ostrym kątem, jakby spoza pola widzenia)

* brak zróżnicowanych, spontanicznych zabaw w udawanie lub zabawy w naśladowanie ról społecznych (odpowiednie do wieku rozwojowego) np. zabawa lalkami polega nie na udawaniu że lalka jest dzieckiem tylko przedmiotem który można ułożyć w rządku razem z innymi zabawkami. Dziecko sprawia wrażenie jakby nie umiało bawić się zabawkami - nie wiedziało do czego służą zabawki.

*Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności, nieelastyczne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych czynności i/lub ich zrytualizowanie- negatywnie reagują na np. zmianę drogi w czasie spaceru. Okazują niewspółmierny do sytuacji lęk w nowych miejscach.